you have deprived yourself
so foolishly
of sharing shame in all its glory
watching it spin and spin in pirouettes
whimsical as in a dream
you have betrayed yourself
so foolishly
in senseless conversation
servant of a void all polished with deceit
you bite your tongue until its tender
your hair is growing into knots
a corpse decaying oh so slowly
regret that lingers on your throat
Χθες έτυχε να ξαναδιαβάσω την «Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων» του Καρυωτάκη, ένα έργο αφιερωμένο στους καλλιτέχνες που, παρά το χάρισμα τους, δεν αναγνωρίστηκαν όσο ζούσαν. Ένας από αυτούς υπήρξε και ο ίδιος ο Καρυωτάκης, το έργο του οποίου δεν βρήκε σημαντική ανταπόκριση από το κοινό της εποχής μέχρι τον θάνατο του, που σηματοδότησε την απαρχή της φήμης του. Και κάπου εδώ θέλω να αναφερθώ στο πρωτοφανές, πως ένας πραγματικά μεγάλος αριθμός καλλιτεχνών αποκτούν φήμη μόνο μετά τον θάνατο τους. Πολλοί το αιτιολογούν με την αλλαγή των εποχών και των αντιλήψεων, ή με τ’ ότι ο θάνατος αποτελεί μια ολοκλήρωση του έργου τους, διευκολύνοντας το κοινό να το επεξεργαστεί πιο καθολικά. Εάν ρωτάτε εμένα, βέβαια, δεν πιστεύω πως σχετίζεται με τόσο πρακτικούς παράγοντες, αλλά με μια αναμφίβολη εμμονή του ανθρώπου με τον θάνατο, ή, μάλλον, με την αθανασία. Οι ιστορίες καλλιτεχνών όπως ο Van Gogh, η Emily Dickinson, ακόμα και ο Vivaldi, όλοι καλλιτέχνες που δεν δοξάστηκαν όσο ζούσαν, παραπέμπουν σε μια γενικότερη πεποίθηση πως ο θάνατος είναι αυτό που νοηματοδοτεί την ζωή, ότι η ζωή δεν εστί χωρίς αυτόν.
Παράδειγμα αυτού αποτελούν και οι περισσότερες θρησκείες, οι οποίες αναφέρονται στην μεταθανάτια ζωή ως την ολοκλήρωση του ανθρώπινου βίου. Οι αρχαίοι Έλληνες με τον Άδη, ο Χριστιανισμός και το Ισλάμ με τον Παράδεισο και οι ινδικές θρησκείες με την μετενσάρκωση, επιχειρούν να εξασφαλίσουν την συνέχιση της ύπαρξης, να ξεπεράσουν τον θάνατο και να περάσουν σε ένα στάδιο αιώνιας αθανασίας. Έτσι και τα έργα των καλλιτεχνών αποκτούν πραγματική αξία μετά τον θάνατο τους, ίσως γιατί η ιστορία τους γίνεται απευθείας πιο τραγική, ή ίσως επειδή οι άνθρωποι σέβονται τους νεκρούς περισσότερο από τους ζωντανούς και η υστεροφημία είναι πιο σημαντική από την φήμη. Στην αρχαία Ελλάδα η μεγαλύτερη τιμή που μπορούσε να αποδοθεί σε κάποιον ήταν η υστεροφημία, η συνέχιση της μνήμης του μέσα στους αιώνες. Τα κατορθώματα στρατιωτικών, πολιτικών και καλλιτεχνών ηχούσαν σθεναρά στο πέρασμα του χρόνου, με την διασφάλιση της φήμης αυτής να αποτελεί τον απώτερο σκοπό της ζωής τους. Οι νεκροί τους θάβονταν με χρυσαφικά και προσωπικά αντικείμενα για την ομαλή μετάβαση τους στην επόμενη ζωή, αλλά και για να τιμηθεί ο επίγειος βίος τους.
Όσο γράφω αυτό το κείμενο μου έρχεται στο μυαλό ο πίνακας του Banksy που καταστράφηκε εσκεμμένα από τον καλλιτέχνη την ώρα μιας δημοπρασίας. Ο Banksy προσπάθησε να αποδείξει την γελοιότητα των δημοπρασιών τέχνης σκίζοντας το έργο του, του οποίου η τιμή εκτοξεύθηκε μετά απ´την καταστροφή του. Αν και το συγκεκριμένο παράδειγμα παραπέμπει και στην υποκρισία του καλλιτεχνικού κοινού, σίγουρα αποδεικνύει πως κάτι αποκτά περισσότερη αξία μετά την διάλυση του.
Και για να επιστρέψω στον Καρυωτάκη, ο ίδιος, λίγα χρόνια πριν πεθάνει από αυτοκτονία, είχε γράψει ένα ποίημα ονόματι «Υστεροφημία» όπου ανέφερε ότι «τον θάνατο μας καρτερεί το λαμπρό φως του ηλίου». Η σκέψη της μεταθανάτιας ύπαρξης, λοιπόν, πάνω απ´όλα λειτουργεί λυτρωτικά, δίνοντας νόημα στην λαβωματιά της ζωής και την αβεβαιότητα που την στιγματίζει. Οι καλλιτέχνες μέσα από τα έργα τους παραμένουν αθάνατοι και δοξάζονται επ’ άπειρον.
Ο τίτλος δεν θα μπορούσε να αναφέρεται σε άλλον εκτός του Donald Trump, ο οποίος, παραδόξως, για την επόμενη τετραετία θα τελεί την δεύτερη θητεία του ως πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Μετά απο μία τρομερά επεισοδιακή και αμφιλεγόμενη αναμέτρηση με την Kamala Harris ως αντιπρόσωπο του Δημοκρατικού Κόμματος, ο Τραμπ κέρδισε στις εκλογές του ‘24 με 312 ψήφους εκλογικού σώματος. Κάπου εδώ το θεωρώ σημαντικό να αναφέρω πως το 36% των δικαιούχων ψηφοφόρων της χώρας αποφάσισαν να απέχουν από τις εκλογές, ενώ πολλοί αποκάλεσαν την διαδικασία νοθευμένη, κυρίως εξαιτίας της στενής συνεργασίας του Trump με τον Elon Musk. Μία από τις πιο συχνές κατηγορίες έναντι του Musk, έναν από τους πιο οικονομικά δυνατούς άνδρες της Αμερικής, ήταν αυτή της παραποίησης των ψηφοδελτίων.
O Trump, καθ´όλη την εκλογική του εκστρατεία, τόνισε πως ο βασικός στόχος του θα ήταν η εκποίηση του Project 25, ενός ακροδεξιού σχεδίου με έντονα φασιστικές προτάσεις για το σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών. Πολλές από αυτές αναφέρονταν στην αποδυνάμωση μειονοτήτων, στην οικονομική επιβάρυνση των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων, στην απέλαση μεταναστών, καθώς και στην επιβάρυνση των Υπουργείων Υγείας και Εκπαίδευσης. Θα ήθελα, λοιπόν, να αναφερθώ στις αλλαγές που έχουν ήδη εφαρμοστεί, καθώς και στην διαρκή υπονόμευση του δημοκρατικού πολιτεύματος από πλευράς του Προέδρου.
Ο Trump, από τις πρώτες κιόλας εβδομάδες της θητείας του, ενίσχυσε την αυστηρότητα των συλλήψεων στα σύνορα αλλά και μέσα στην χώρα, εφαρμόζοντας συλλήψεις ακόμα και σε προηγουμένως απαγορευμένες τοποθεσίες, όπως σε σχολεία και εκκλησίες. Ενώ κάποιοι από αυτούς τους μετανάστες στάλθηκαν σε χώρες της Κεντρικής Αμερικής, πολλοί από αυτούς, είτε παράτυποι είτε όσοι ανέμεναν άσυλο, κατέληξαν σε κέντρα κράτησης. Οι συνθήκες διαβίωσης στα κέντρα αυτά έχουν περιγραφτεί ως συνθήκες απάνθρωπης ψυχολογικής και σωματικής βίας, με χιλιάδες από τους κρατούμενους να δηλώνονται πλέον ως «εξαφανισμένοι», με τα ονόματα τους να σβήνονται από τις λίστες κρατουμένων χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις. Ο αριθμός απελάσεων από την αρχή της θητείας του αναμένεται να ξεπερνά τις 150.000. Όσον´αφορά την αντιμετώπιση των υπόλοιπων μειονοτήτων, η κυβέρνηση του Trump έχει «ακυρώσει» τις υπάρξεις των τρανς και non-binary ατόμων, δηλώνοντας πως οτιδήποτε απέχει από το βιολογικά φύλο δεν είναι υπαρκτό και αναγνωρισμένο από τον νόμο. Ακόμα, έχει περιορίσει την χορήγηση προσανατολισμένης σε τρανς άτομα περίθαλψης, όπως η χορήγηση ορμονών και παρεμφερών επεμβάσεων και θεραπειών. Ως προς τα γυναικεία δικαιώματα, έχουν ήδη αποδυναμωθεί οι κλινικές αναπαραγωγικής περίθαλψης γυναικών, με το δικαίωμα της άμβλωσης να περιορίζεται σημαντικά. Μα είναι πραγματικά τρομερό πόσο ένας άνδρας που κατηγορείται για βιασμό ανηλίκων νοιάζεται για την υγεία των αγέννητων εμβρύων!!!
Φυσικά, η γενναιοδωρία του κυρίου Trump δεν σταματά εκεί! Ο Trump φρόντισε να αποχωρίσει από διεθνείς συμφωνίες περιβαλλοντικής προστασίας, να καταργήσει νόμους που περιόριζαν τις εκπομπές βλαβερών αερίων, να μειώσει τις χρηματοδοτήσεις πράσινης ενέργειας, να αποδυναμώσει την προστασία υδάτων, και να ακυρώσει οικολογικά προγράμματα. Μα τι καλύτερο από την μείωση περιβαλλοντικής προστασίας εκ μέρους μίας από της πιο σημαντικές δυνάμεις, κατά την διάρκεια ίσως της πιο κρίσιμης περιβαλλοντικά περιόδου!
Η κυβέρνηση του Trump εφαρμόζει επίσης μια σταδιακή αποδυνάμωση καθώς και αναδιοργάνωση του Υπουργείου Παιδείας, με σκοπό οι αρμοδιότητες του να αποδωθούν στις Πολιτείες. Το Υπουργείο πλέον υποχρηματοδοτείται και οι υπουργοί του διαρκώς μειώνονται, με την έμφαση στην λειτουργία ιδιωτικών και θρησκευτικών σχολείων να αυξάνεται. Στο πλαίσιο του σχολείου, βασικός στόχος του Trump είναι να περιορίσει τις αναφορές σε σεξουαλική εκπαίδευση, σε θέματα ταυτότητας, καθώς και σε θέματα μειονοτήτων γενικότερα. Αναφορικά με τον τομέα Υγείας, ο Trump έχει αυξήσει τις τιμές ασφάλισης, περιορίζοντας τις επιδοτήσεις από το κράτος, και έχει εμποδίσει την πρόσβαση σε προγράμματα όπως το Medicaid, δυσχεραίνοντας κυρίως την θέση ηλικιωμένων και αναπήρων. Ακόμα, έχει μειώσει σημαντικά την χρηματοδότηση του δημοσίου τομέα υγείας και έχει μειώσει τον αριθμό των στελεχών δημόσιων νοσοκομείων.
Κάπου εδώ είναι σημαντικό να αναφέρω πως όλα αυτά αποτελούσαν υποσχέσεις του Προέδρου κατά τη διάρκεια της εκλογικής εκστρατείας του. Αυτό που δεν είχε υποσχεθεί στους ψηφοφόρους του, και που σίγουρα προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τους Ρεπουμπλικάνους που τον υποστήριξαν, ήταν η αύξηση του πληθωρισμού με δασμούς, καθώς και ο περιορισμός της διεθνούς αγοράς. Τα προϊόντα της αγοράς ακριβύναν σημαντικά, με βασικά αγαθά και υπηρεσίες να αποτελούν πλέον πολυτέλειες, ενώ οι εξαγωγές προϊόντων αυξήθηκαν σε κόστος. Παρά τις πολλαπλές υποσχέσεις του Trump για οικονομική υποστήριξη της χώρας, το κόστος ζωής για τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα αυξήθηκε σε μεγάλο βαθμό, με μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό της ανώτερης τάξης να ωφελείται πραγματικά.
Επιτρέψτε μου να αποκαλέσω την κυβέρνηση του Donald Trump αναμφίβολα φασιστική, με τις πράξεις της να παραπέμπουν σε σκοτεινές περιόδους της ανθρώπινης ιστορίας. Η πλήρης αδιαφορία για τους πολίτες της χώρας και τα θεμελιώδη δικαιώματά τους, η ανελέητη επιβάρυνση των μειονοτήτων, καθώς και η παραμέληση διεθνών κρίσεων όπως αυτή του περιβάλλοντος, χρήζουν άμεσης δράσης από πλευράς του λαού καθώς και από τις υπόλοιπες διεθνείς δυνάμεις. Υπό την προεδρία του Trump, μια χώρα που για αιώνες θριάμβευσε, διανύει πλέον μια καθοδική πορεία διάλυσης και παρακμής.
Τις προάλλες, ξαναδιάβασα τα γράμματα μεταξύ της Vita Sackville και της Virginia Woolf, ενός από τους πιο σημαντικούς και αμφιλεγόμενους έρωτες στην ιστορία της λογοτεχνίας. Η γνωριμία των δύο γυναικών το 1921, σήμανε μια εικοσαετία γραμμάτων πόθου και βαθιάς επιθυμίας, με την αυτοκτονία της Virginia να δίνει τέλος στην ιστορία τους το 1941. Η Vita μάλιστα υπήρξε η βασική έμπνευση της Virginia για το πιο γνωστό μυθιστόρημα της «Orlando”. Ο έρωτας τους χαρακώθηκε από την νοοτροπία της εποχής και από γενικότερες καταστάσεις στις ζωές των δύο γυναικών, όπως τους γάμους τους με άνδρες, χωρίς, βέβαια, να παύει να αποτελεί ίσως τον πιο ωμό και ανθρώπινο έρωτα που έχει μέχρι τώρα αποτυπωθεί σε χαρτί. Η σχέση των γυναικών ξεκίνησε ως φιλία μετά την γνωριμία τους σε μια δεξίωση κοινών φίλων, και στην συνέχεια εξελίχθηκε, κυρίως κατά τη δεκαετία του 1920, σε έναν τρυφερό και ανυπέρβλητο έρωτα. Το παρακάτω κείμενο είναι ίσως το αγαπημένο μου γράμμα της Vita κατά τα πρώτα χρόνια της σχέσης τους. Ο πίνακας του Henry Fuseli αποτυπώνει τον εφιάλτη ενός ανεκπλήρωτου έρωτα, ενώ η Fiona Apple του δίνει φωνή με το τραγούδι της «I want you to love me”.
Γράμμα της Vita Sackville στην Virginia Woolf, Ιανουάριος 1926
I am reduced to a thing that wants Virginia. I composed a beautiful letter to you in the sleepless nightmare hours of the night, and it has all gone: I just miss you, in a quite simple desperate human way. You, with all your un-dumb letters, would never write so elementary phrase as that; perhaps you wouldn’t even feel it. And yet I believe you’ll be sensible of a little gap. But you’d clothe it in so exquisite a phrase that it would lose a little of its reality. Whereas with me it is quite stark: I miss you even more than I could have believed; and I was prepared to miss you a good deal. So this letter is just really a squeal of pain. It is incredible how essential to me you have become. I suppose you are accustomed to people saying these things. Damn you, spoilt creature; I shan’t make you love me any the more by giving myself away like this—But oh my dear, I can’t be clever and stand-offish with you: I love you too much for that. Too truly. You have no idea how stand-offish I can be with people I don’t love. I have brought it to a fine art. But you have broken down my defences. And I don’t really resent it …
Please forgive me for writing such a miserable letter.
Πίνακας: «Ο εφιάλτης» του Henry Fuseli, 1781
Τραγούδι: “I want you to love me”, Fiona Apple
“Ειλικρινά, είναι ένα πρόβλημα που οι λεσβίες δεν έχουν λόγω αλλαγής οπτικής γωνίας, και θα ήταν λανθασμένο να πούμε ότι οι λεσβίες συναναστρέφονται, κάνουν έρωτα και ζουν με γυναίκες, διότι η γυναίκα έχει νόημα μόνο σε ετεροφυλόφιλα συστήματα σκέψης και ετεροφυλόφιλα οικονομικά συστήματα. Οι λεσβίες δεν είναι γυναίκες.” αναφέρει η Monique Witting, μια ιδιαίτερα διακεκριμένη φεμινίστρια του 20ου αίωνα, στο “The Straight Mind and Other Essays”. H Witting χαρακτηρίζει τις λεσβίες ως κάτι αποκομμένο από την ετεροφυλόφιλη πατριαρχική κοινωνία, και τον όρο «γυναίκα» ως μια κατάσταση στενά συνδεδεμένη με την ετεροφυλοφιλία και τον ρόλο των γυναικών σε σχέση με το ανδρικό φύλο. Έτσι, μια λεσβία, αποδεσμευμένη από τα πατριαρχικά στερεότυπα, παύει, κατά την συγγραφέα, να θεωρείται γυναίκα. Εάν και καταλαβαίνω και, εν μέρει, συμφωνώ με τα λεγόμενα της Witting, θα ήθελα, και σε αυτό θα επιχειρήσω να είμαι ιδιαίτερα προσεκτική, να προτείνω έναν διαφορετικό τρόπο έκφρασης της ιδέας.
Στον 21ο αιώνα, και για πολλούς αιώνες μέχρι τώρα, ο όρος «γυναίκα» ορίζεται από αδυναμία, υποταγή, και θηλυκότητα. Η Witting αναφέρεται στην δυναμική γυναίκα-άνδρα ως μια δυναμική δούλου και αφέντη, μια διάκριση κοινωνικής τάξης, παρομοιάζοντάς την με αυτή της εργατικής τάξης και των ηγετών. Η Carol Hanisch, μάλιστα, περίπου την ίδια περίοδο, γράφει πως “The personal is political”, ένα σλόγκαν που στην συνέχεια χαράζει το φεμινιστικό κίνημα της εποχής, δίνοντας έμφαση στις εμπειρίες των γυναικών ως βαθιά προερχόμενες από τις σχέσεις εξουσίας κυρίως στην πολιτική σκηνή. Οι άνδρες μαθαίνουν να ηγούνται και οι γυναίκες να υποτάσσονται, σε ένα σύστημα υποσυνείδητα ενσωματωμένο στο μυαλό και τους ηθικούς και συμπεριφορικούς κανόνες του καθενός.
Η αλλαγή που θα πρότεινα θα ήταν στον τρόπο έκφρασης της ιδέας πως μια λεσβία δεν είναι γυναίκα, αφού, κατ´εμέ, μια λεσβία είναι περισσότερο γυναίκα από κάθε άλλον. Μια γυναίκα που ζει με γυναίκες, αγαπά γυναίκες, και απομακρύνει τους άνδρες από το επίκεντρο της ύπαρξής της, αποκτά μια ιδιαίτερη σύνδεση με την γυναικεία εμπειρία, και μια πραγματική κατανόηση του τι εστί γυναίκα πέρα απο τα δεσμά της πατριαρχίας. Αντί να αποσυνδεθούμε από τον όρο γυναίκα, προτείνω απλώς να τον αποκόψουμε από τα πατριαρχικά πρότυπα που τον χαρακτηρίζουν. Ο όρος «γυναίκα» θα πρέπει να αναθεωρηθεί, ώστε να χαρακτηρίζει τις γυναίκες ως όντα δυναμικά και ικανά, με ηγετικές και καθοδηγητικές ιδιότητες, με ευφυία και σταθερή ιδιοσυγκρασία, και, σίγουρα, όντα όχι υποχρεωτικά θηλυκά. Σκεφτείτε το ως έναν τρόπο ανάκτησης του όρου, μια ολική αποσυναρμολόγηση του κατεστημένου και των όσων ίσχυαν έως τώρα. Αλλιώς, η αποδοχή της άποψης ότι οι λεσβίες δεν αποτελούν γυναίκες, μοιάζει σαν μια έμμεση συμφωνία στο ότι μια γυναίκα πράγματι δεν μπορεί να υπάρξει σε πλαίσια πέρα απ’την σκιά ενός άνδρα και μιας ετεροφυλόφιλης σχέσης, και πως η οποιαδήποτε που απέχει από αυτό, καθώς και απ´τα χαρακτηριστικά που το συνοδεύουν, δεν είναι γυναίκα.
Θα ήθελα να αναφερθώ και σε ένα ακόμα κεφάλαιο του κειμένου, όπου η Witting γράφει: «Επιπλέον, οι διαιρέσεις αφαιρούνται και μετατρέπονται σε έννοιες από τους αφέντες, και αργότερα από τους σκλάβους όταν αυτοί επαναστατούν και αρχίζουν να αγωνίζονται. Οι αφέντες εξηγούν και δικαιολογούν τις καθιερωμένες διαιρέσεις ως αποτέλεσμα των φυσικών διαφορών. Επειδή δεν υπάρχει φύλο. Υπάρχει μόνο φύλο που καταπιέζεται και φύλο που καταπιέζει. Η καταπίεση είναι αυτή που δημιουργεί το φύλο και όχι το αντίθετό του.» Ο λόγος που παραθέτω το συγκεκριμένο απόφθεγμα είναι κυρίως η αναφορά στο επιχείρημα της «φυσικής διαφοράς» ως αιτιολόγηση της διαρκούς διάκρισης έναντι των γυναικών. Φράσεις όπως «Στις γυναίκες δεν αρμόζει να εργάζονται, είναι φτιαγμένες απ’ την φύση να μένουν σπίτι και να αναθρέφουν τα παιδιά», «Οι γυναίκες δεν ανήκουν σε θέσεις εξουσίας γιατί είναι συναισθηματικά και ορμονικά ασταθείς», «Μην τον κατηγορείς, οι άνδρες θα είναι πάντα άνδρες», «Οι άνδρες έχουν ανάγκες, δεν πειράζει που την βίασε» είναι μερικά από τα εκατοντάδες παραδείγματα βαθιά κανονικοποιημένου μισογυνισμού, παρουσιασμένου σαν φυσική και αναπόφευκτη διαφορά μεταξύ των φύλων. Οι διαφορές αυτές, βέβαια, προφανώς και δεν είναι ουσιαστικές ούτε εκ φύσεως, αλλά ένας στρατηγικά οργανωμένος τρόπος ελέγχου και υποταγής των γυναικών.
Η υποταγή αυτή δεν είναι πάντα εξόφθαλμη. Κρύβεται στην εικόνα ενός δεκατριάχρονου κοριτσιού που κατεβάζει την φούστα του ταπεινωμένο, στην γυναίκα που φοβάται να γυρίσει μόνη της το βράδυ με ένα μόνο ακουστικό και τα κλειδιά στο χέρι, στην ερώτηση «Σκοπεύεις να μείνεις έγκυος;» σε επαγγελματικές συνεντεύξεις, σε μια μάνα που μετανιώνει που παντρεύτηκε μικρή και δεν πήγε να σπουδάσει, στην απροσδιόριστη ντροπή που σχεδόν εκ γενετής ακολουθεί κάθε γυναίκα.
Η καταπίεση είναι πράγματι αυτό που δημιουργεί το φύλο και όχι το φύλο την καταπίεση, ενώ η υπόσταση μιας γυναίκας δεν θα έπρεπε ουδέποτε να ορίζεται συναρτήσει των σχέσεων της με το ανδρικό φύλο. Και για να επιστρέψω στο θέμα μου, μια γυναίκα που επιλέγει συνειδητά να ζήσει αποκομμένη από την ετεροφυλόφιλη κανονικότητα και από την συσχέτισή της με κάποιον άνδρα, όχι απλώς παραμένει γυναίκα, αλλά ίσως αποτελεί επιτομή της γυναικείας εμπειρίας γενικότερα.
Ξεκινάω με ένα από τα πιο καλογραμμένα ερωτικά ποιήματα- ο Σάρκινος λόγος του Γιάννη Ρίτσου, μια περιγραφή ενός κτητικού και διψασμένου έρωτα, μια απεικόνιση ανεξάλειπτης και μεθυστικής επιθυμίας. Ο πίνακας του Fragonard είναι ίσως απο τα έργα που αναπαριστούν καλύτερα την εικόνα φλεγόμενης ανυπομονησίας του Ρίτσου, ενώ το «Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη» αναφέρεται ακριβώς στην τυρρανική αλλά λυτρωτική φύση του έρωτα, στην αγάπη που όποιος ένιωσε, νοσταλγεί.
Σάρκινος λόγος
Ι
.Τί ὄμορφη ποὺ εἶσαι. Μὲ τρομάζει ἡ ὀμορφιά σου. Σὲ πεινάω. Σὲ διψάω.
Σοῦ δέομαι: Κρύψου, γίνε ἀόρατη γιὰ ὅλους, ὁρατὴ μόνο σ᾿ ἐμένα.
Καλυμένη ἀπ᾿ τὰ μαλλιά ὡς τὰ νύχια τῶν ποδιῶν μὲ σκοτεινὸ διάφανο πέπλο
διάστικτο ἀπ᾿ τοὺς ἀσημένιους στεναγμοὺς ἐαρινῶν φεγγαριῶν.
Οἱ πόροι σου ἐκπέμπουν φωνήεντα, σύμφωνα ἰμερόεντα.
Ἀρθρώνονται ἀπόρρητες λέξεις. Τριανταφυλλιὲς ἐκρήξεις ἀπ᾿ τὴ πράξη τοῦ ἔρωτα.
Τὸ πέπλο σου ὀγκώνεται, λάμπει πάνω ἀπ᾿ τὴ νυχτωμένη πόλη μὲ τὰ ἠμίφωτα μπάρ,
τὰ ναυτικὰ οἰνομαγειρεῖα.
Πράσινοι προβολεῖς φωτίζουνε τὸ διανυκτερεῦον φαρμακεῖο.
Μιὰ γυάλινη σφαῖρα περιστρέφεται γρήγορα δείχνοντας τοπία τῆς ὑδρογείου.
Ὁ μεθυσμένος τρεκλίζει σὲ μία τρικυμία φυσημένη ἀπ᾿ τὴν ἀναπνοὴ τοῦ σώματός σου.
Μὴ φεύγεις. Μὴ φεύγεις. Τόσο ὑλική, τόσο ἄπιαστη.
Ἕνας πέτρινος ταῦρος πηδάει ἀπ᾿ τὸ ἀέτωμα στὰ ξερὰ χόρτα.
Μιὰ γυμνὴ γυναῖκα ἀνεβαίνει τὴ ξύλινη σκάλα κρατώντας μιὰ λεκάνη μὲ ζεστὸ νερό.
Ὁ ἀτμὸς τῆς κρύβει τὸ πρόσωπο.
Ψηλὰ στὸν ἀέρα ἕνα ἀνιχνευτικὸ ἑλικόπτερο βομβίζει σὲ ἀόριστα σημεῖα.
Φυλάξου. Ἐσένα ζητοῦν. Κρύψου βαθύτερα στὰ χέρια μου.
Τὸ τρίχωμα τῆς κόκκινης κουβέρτας ποὺ μᾶς σκέπει, διαρκῶς μεγαλώνει.
Γίνεται μία ἔγκυος ἀρκούδα ἡ κουβέρτα.
Κάτω ἀπὸ τὴ κόκκινη ἀρκούδα ἐρωτευόμαστε ἀπέραντα, πέρα ἀπ᾿ τὸ χρόνο κι ἀπ᾿ τὸ θάνατο πέρα, σὲ μιὰ μοναχικὴ παγκόσμιαν ἕνωση.
Τί ὄμορφη ποὺ εἶσαι. Ἡ ὀμορφιά σου μὲ τρομάζει.
Καὶ σὲ πεινάω. Καὶ σὲ διψάω. Καὶ σοῦ δέομαι: Κρύψου.
Ἀθήνα 18.11.80
Γιάννης Ρίτσος, Σάρκινος Λόγος
ΑφιερωσέΤο
Ίσως φανεί περίεργος ο συνδυασμός Ντοστογιέφσκι, Φρίντα Κάλο και Τομ Γιόρκ, αλλά θεωρώ πως και τα τρία αυτά έργα αποτυπώνουν ακριβώς την ανάγκη και, παράλληλα, την απόλυτη αδυναμία αλλαγής, την επιθυμία που σε μουδιάζει και το αόρατο σχοινί που σε κρατά δεμένο χειροπόδαρα.
Λογοτεχνικό
Απόσπασμα από το «Υπόγειο» του Ντοστογιέφσκι
«Ήταν από το να νιώθει κανείς τον εαυτό του να έχει φτάσει στο τελευταίο εμπόδιο, ότι ήταν φρικτό, αλλά ότι δεν μπορούσε να είναι διαφορετικά· ότι δεν υπήρχε διαφυγή για σένα· ότι δεν θα μπορούσες ποτέ να γίνεις διαφορετικός άνθρωπος· ότι ακόμα κι αν σου έμενε ακόμα χρόνος και πίστη για να αλλάξεις σε κάτι διαφορετικό, πιθανότατα δεν θα ήθελες να αλλάξεις· ή αν το ήθελες, ακόμα και τότε δεν θα έκανες τίποτα· επειδή ίσως στην πραγματικότητα δεν υπήρχε τίποτα για να αλλάξεις.»
Τραγούδι
Στο 4ο τραγούδι του δίσκου του «The Eraser» με όνομα «Black Swan», ο Τομ Γιόρκ μιλά για την ανάγκη φυγής, και για καταστάσεις που εάν δεν άλλαξαν ως τώρα, δεν θ’αλλάξουν ποτέ.
you fix your coffee with a spoonful of sugar and a drop of milk
not because you like the taste of coffee
but to feel like a person who does
you stroke her hair and kiss her tenderly
not because you love her
but to feel like a person who loves
you look outside the window to see a man mowing the lawn
the lawn wants to be the mower
the mower wants to be the man
if you blow into a reed it turns into a whistle
if you turn your fork upside down
it dreams to be a butter knife
Δεν είναι μυστικό πως τα τελευταία χρόνια η απεικόνιση queer ατόμων σε ταινίες και σειρές γίνεται όλο και πιο συχνή, με τα άτομα αυτά να αναλαμβάνουν, πλέον, πρωταγωνιστικούς ρόλους, και τις λοατκι+ σχέσεις σταδιακά να κανονικοποιούνται. Με την συχνότερη αυτή απεικόνιση, βέβαια, ελλοχεύει ο κίνδυνος μιας λανθασμένης αντίληψης των queer υπάρξεων, καθώς και ενός γενικότερου περιορισμού των λοατκι+ ατόμων στην σεξουαλικότητά τους, μη αναγνωρίζοντας καμία άλλη πτυχή της ύπαρξής τους. Θα αναφερθώ στην πλέον τακτική εμφάνιση των λεσβιών στα «mainstream» μέσα, και σε σχετικά ζητήματα που είναι δύσκολο να παραβλεφθούν. Πρώτο και σημαντικότερο ζήτημα αποτελεί η υπερσεξουαλικοποίηση των λεσβιών, με συνεχείς και εκτενείς σκηνές σεξ που δεν προσφέρουν τίποτα στο σενάριο, καθώς και με πλήρη παραμέληση μιας συναισθηματικής υπόστασης στις σχέσεις μεταξύ των γυναικών. Όσον’ αφορά τις ίδιες τις ηθοποιούς, πολλές έχουν αναφερθεί σε μη επαγγελματικά περιβάλλοντα, με κανένα απολύτως σεβασμό για την ιδιωτικότητά τους. Οι σεξουαλικές σκηνές λεσβιών φαίνεται πως προβάλλονται κυρίως για την ευχαρίστηση του ανδρικού κοινού, και πως δημιουργούνται βάσει του “male gaze” και του τρόπου που οι ετεροφυλόφιλοι άνδρες αντιλαμβάνονται το λεσβιακό σεξ. Σημαντική είναι και η αναφορά στην γενικότερη έλλειψη διαλόγου μεταξύ των γυναικών, και στον περιορισμό της σχέσης τους σε κάτι απλώς σεξουαλικό. Εάν και το eye contact έχει τον ρομαντισμό του, μια σχέση είναι αντικειμενικά αδύνατο να καλλιεργηθεί χωρίς ουσιαστικές συζητήσεις. Φυσικά, η όλη κατάσταση δεν αποτελεί ιδιαίτερο μυστήριο, αφού οι σκηνοθέτες των περισσότερων πρότζεκτ είναι άνδρες με προφανώς ελλιπή κατανόηση της γυναικείας φύσης γενικότερα. Πέρα απο τους σκηνοθέτες, πρόβλημα αποτελεί και το γεγονός οτι οι περισσότερες ηθοποιοί που αναλαμβάνουν ρόλους λεσβιών είναι στρέιτ γυναίκες, οι οποίες σίγουρα αδυνατούν να αποθανατίσουν τους ρόλους τους όσο ρεαλιστικά θα μπορούσε μια queer γυναίκα. Εάν και πολλές ταινίες του Χόλιγουντ πλέον χρησιμοποιούν “intimacy coordinators” για την διευκόλυνση και την άνεση των ηθοποιών στην διάρκεια τέτοιων σκηνών, πολλά είναι τα περιστατικά γυναικών που μιλούν για την έλλειψη ασφάλειας και συναισθηματικής υποστήριξης στο πλατό. Το θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό να αναφερθώ στην ταινία «Blue is the warmest color», μια από τις πρώτες ταινίες με πρωταγωνίστριες λεσβίες. Στην συγκεκριμένη ταινία υπάρχει μια σκηνή σεξ διάρκειας 10 ολόκληρων λεπτών, η οποία, σύμφωνα με τις ηθοποιούς, χρειάστηκε 10 μέρες για να γυριστεί, χωρίς φυσικά την παρουσία κανενός intimacy coordinator ή καμίας στήριξης γενικότερα. Και οι δύο ηθοποιοί αναφέρονται σε αυτή τους την εμπειρία ως άθλια και ρεζιλευτική, μια διαδικασία όπου ο σκηνοθέτης είχε τον πλήρη έλεγχο των σωμάτων τους. Ένα ακόμα ζήτημα αποτελεί αυτό του «άσχημου τέλους» στα storylines των λεσβιών. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι λεσβίες σε ταινίες και σειρές καταλήγουν να σκοτώνονται δραματικά, με τις λεσβιακές σχέσεις να έχουν σαφώς τραγικά τέλη. Εάν κάποια καταφέρει να γλιτώσει από τον θάνατο, το πιο πιθανό είναι να καταλήξει να κλέβεται με κάποιον άνδρα ή τέλος πάντων να αποχωρίζεται την σχέση της για κάποιο, συνήθως, ασαφή λόγο. Να προσθέσω πως οι σχέσεις αυτές σπάνια αντιμετωπίζονται ως σοβαρές, συνήθως αποτελούν εξωσυζυγικές σχέσεις ή απλώς μια σύντομη περιπέτεια. Το συγκεκριμένο θέμα ίσως οφείλεται σε μια συνειδητή ή μή πεποίθηση ότι οι γυναίκες αυτές δεν αξίζουν ή δεν μπορούν να έχουν ένα ευχάριστο τέλος. Συνήθως, οι λεσβίες αντιμετωπίζονται ως side characters, χωρίς ουσιαστική πλοκή και εξέλιξη χαρακτήρα. Η όλη πλοκή του ρόλου τους είναι η ίδια η σεξουαλικότητα τους, με τις γυναίκες αυτές να μην εξελίσσονται σε κανέναν άλλο τομέα της ζωής τους. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι χαρακτήρες μιας σειράς θα αναφερθούν σε ένα queer άτομο ως «η λεσβία» ή «ο γκέι», λες και η σεξουαλικότητα είναι το μόνο που τους χαρακτηρίζει. Οι queer γυναίκες σε όλο τον κόσμο δικαίως επιζητούν απεικόνιση που θα τους αντιπροσωπεύει πραγματικά, η οποία σαφώς θα προορίζεται για αυτές και μόνο ως κοινό. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα δεν θα υπάρξει χωρίς την συμμετοχή queer ατόμων στην διαδικασία παραγωγής και χωρίς την εξάλειψη του στίγματος γύρω από τις λεσβίες και την πραγματικότητα που τις χαρακτηρίζει.
On that night, the sound of the trumpet came from the attic. It lingered bitterly and doggedly, as it puckered your lips and pricked at your hair like an impatient crow. The ceiling above me creaked as it exhaled, and with it, a haunting cry came from the room across me. I had yet again found myself captive of remorse all godly and disfiguring, cheered on by those who have crawled carrying shame upon their shoulders. My love for her was humiliating. I could feel in on my fingertips, like stubborn dirt under my nails, spilling from my mouth any time it opened. Next dawn, too, the sound came from the attic. That’s where my father used to work in the mornings. He was meticulous in all things. He worked slowly, moving his hands as in a prayer. When I was little, I would sit beside him and watch him carefully. He always hummed the same tune, silent but intoxicating, like the cries of sirens luring sailors to their drowning. I too have been a sailor, I too have followed your cries childishly, holding my palms upon my eyes, like an animal starving for its bait.
