Ανάμεσα στην Νάξο και την Αμοργό, δίπλα από τα Κουφονήσια στην καρδιά των μικρών Κυκλάδων βρίσκεται η Κέρος. Η έρημη αυτή βραχονησίδα είναι γεμάτη ιστορία διαφωτιστική ως προς την άνθιση του Κυκλαδικού πολιτισμού. Πριν από 4.500 χιλιάδες χρόνια εκεί γεννήθηκε ένα μοναδικό αρχαιολογικό μυστήριο το οποίο θα μας διηγηθούν κομμάτια από σπασμένα μαρμάρινα ειδώλια και κεραμικές κατασκευές.
Βρισκόμαστε στην 3η χιλιετία π.Χ., στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού στο Αιγαίο. Την περίοδο που ο Κυκλαδικός πολιτισμός βρισκόταν σε μεγάλη ακμή. Η Κέρος, ένα από τα μεγαλύτερα ακατοίκητα νησιά του Αιγαίου, και το γειτονικό της νησάκι Δασκαλειό φαίνεται πως ήταν ιεροί και μυστηριώδεις τόποι. Οι αρχαιολόγοι χαρακτηρίζουν την Κέρο ως την πρώιμη «Δήλο», καθώς η πρώτη είναι αρχαιότερη κατά τουλάχιστον δύο χιλιετίες από την ιστορικά γνωστή Δήλο.
Έως και την δεκαετία του 1960 το νησί υπέστη θύμα σκληρής λεηλασίας.Το 1963 ο Colin Renfrew, τότε νεαρός Βρετανός αρχαιολόγος, ήρθε για πρώτη φορά στην Κέρο με σκοπό την έρευνα για τη διδακτορική του διατριβή. Σήμερα του έχει αποδοθεί ο τίτλος του λόρδου ως φόρος τιμής για το πολύτιμο έργο που διεξήγαγε. Ήταν ο πρώτος που κατέγραψε επιστημονικά το τι υπήρχε στο νησί. Ανακάλυψε διασκορπισμένα κεραμικά και μαρμάρινα ειδώλια, κομμάτια από καράβια καθώς και όσα δεν ενδιέφεραν τους αρχαιοκάπηλους που είχαν επισκεφθεί νωρίτερα τον ιερό αυτό τόπο. Η πρώτη επίσημη ελληνική ανασκαφή πραγματοποιήθηκε το 1967. Οι αρχαιολόγοι Φωτεινή Ζαφειροπούλου και Κωνσταντίνος Τσάκος, μαζί με μια ομάδα εργατών, κατέφθασαν στο νησί και συνέλεξαν όσα λίγα ευρήματα είχαν απομείνει. Σήμερα ορισμένα από αυτά εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάξου.
Το μεγάλο αρχαιολογικό ερώτημα που αναδύεται είναι το εξής: Γιατί βρέθηκαν εκεί εκατοντάδες κομμάτια από σπασμένα κυκλαδικά ειδώλια, τα οποία δεν μπορούσαν να ενωθούν μεταξύ τους; Τι σήμαινε αυτό; Ήταν πράξη πίστης ή κάποια μορφή τελετουργίας; Ήταν καταστροφική ενέργεια των τότε ανθρώπων ή μορφή νεότερης αρχαιοκαπηλίας; Οι αρχαιολόγοι ακόμα ερευνούν. Μέσα από έρευνες διαπιστώθηκε η δραστηριότητα αρχαιοκαπήλων να συλλέγουν αντικείμενα αξίας και να παρατούν εκεί ό,τι δεν θεωρούσαν αρκετά χρήσιμο και κερδοφόρο. Οι έρευνες επίσης δείχνουν πως τα ίδια τα ευρήματα γεννούν υποψίες ότι επρόκειτο για σύμβολα τελετουργικής καταστροφής εκείνης της εποχής. Δηλαδή, ότι τα αντικείμενα αυτά είχαν σπαστεί σκόπιμα πριν χιλιάδες χρόνια και όχι από τη φθορά του χρόνου.
Επικρατεί η άποψη πως στην εποχή του Χαλκού, η στάθμη της θάλασσας ήταν χαμηλότερη κατά αρκετά μέτρα. Έτσι, η Κέρος και το Δασκαλειό ήταν πιθανότατα ενωμένα, σχηματίζοντας μια ενιαία τελετουργική τοποθεσία. Σύμφωνα με τον Renfrew, αποτελούσαν το κεντρικό ιερό όλου του Κυκλαδικού κόσμου και ίσως της Ηπειρωτικής Ελλάδας. Εκεί μεταφέρονταν ειδώλια, κεραμικά και μαρμάρινα αντικείμενα που χρησίμευαν σε τελετουργικές δραστηριότητες (φόροι τιμής προς τους νεκρούς) που λάμβαναν χώρα αρχικά σε άλλα νησιά, στην ηπειρωτική Ελλάδα κ.ά. Στην Κέρο λέγεται πως συνεχίζονταν αυτές οι τελετές και το σπάσιμο των αντικειμένων αποτελούσε το τελικό στάδιο μιας τελετουργικής πράξης. Δεν υπάρχουν ενδείξεις για μόνιμους κατοίκους συνεπώς ο χώρος λειτουργούσε μόνο ως σημείο συνάντησης για ιερές πράξεις. Ωστόσο οι αρχαιολόγοι δεν μπορούν να γνωρίζουν τη συχνότητα αυτών των τελετών.
Αντικρίζοντας ξανά την Κέρο με μια άλλη ματιά βλέπουμε έναν ιερό τόπο ο οποίος κατέχει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του πλούσιου, παγκοσμίου φήμης, κυκλαδικού πολιτισμού. Παρά τις απώλειες και την λεηλασία που υπέστη η ομορφιά του παραμένει και μαγεύει αυτόν που ταξιδεύει στο παρελθόν του. Η σιωπηλή εκ πρώτης όψεως Κέρος «μιλάει» δυνατά στον κόσμο τόσο της ελληνικής, όσο και της παγκόσμιας ιστορίας.
