Ολοι ακούμε μουσική, ανεξαρτήτως είδους και συχνότητας. Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας η μουσική υποσυνείδητα και θαυματουργά διαμόρφωσε ένα σημαντικό μέρος της προσωπικότητάς και της ιδιοσυγκρασίας μας. Απο το «μιά ωραία πεταλούδα» μέχρι το «wish you were here» -αναφερόμενη σε προσωπικά ακούσματα της ανήλικης και της ενήλικης πλέον ζωής μου-, κάθε μουσικό έργο τοποθέτησε το λιθαράκι του για την κατασκευή της ύποστασή μας στο σήμερα, με όλα τα θετικά και τα αρνητικά του χαρακτήρα μας. Υπάρχει, όμως, και μία ιδιαίτερη ομάδα ανθρώπων στην κοινωνία, οι οποίοι αποφάσισσαν για κάποιο λόγο να εντάξουν την μουσική στην ζωή τους με έναν σημαντικά αποκλίνοντα τρόπο άπο αυτόν του απλού, μέσου ακροατή. Και για να μιλήσουμε πιο ξεκάθαρα, αυτή η ομάδα ανθρώπων αποκαλούν τους εαυτούς τους «μουσικούς».
Δύσκολο – και κατ’εμέ ανούσιο- να οριστεί η έννοια «μουσικός» σε αυτό το άρθρο. Ας περιοριστούμε στην οριοθέτηση της ως τον άνθρωπο που εκτός της ακρόασης της μουσικής, συμβάλλει με τον οποιοδήποτε τρόπο στην παραγωγή της.
Μουσικός λοιπόν. Ενδεχομένως να είχες κάποιο μέλος της οικογένειας σου που σε παρότρυνε να μπεις σε κάποιο ωδείο και να ξεκινήσεις κιθάρα η πιάνο. Ενδεχομένως να σου πρότειναν οι γονείς σου να δώσεις εξετάσεις για το μουσικό σχολέιο της ελλάδας, για το οποίο παρεπιπτόντως αξίζει να γραφτεί ένα ξεχωριστό άρθρο δεδομένης της μοναδικότητας της λειτουργίας του, σκεπτόμενοι ότι, αφού ξεκίνησες την μουσική άπο μικρή ηλικία, γιατί να μην φοιτήσεις σε ενα ιδιαίτερο σχολείο, το οποίο θεωρείται ασφαλές και πολλά υποσχόμενο; Στη συνέχεια ενδεχομένως να αποφάσισες να εισαχτείς με πανελλήνιες εξετάσεις σε ένα απο τα πέντε τμήματα μουσικών σπουδών στην Ελλάδα και πλέον να συνεχίσεις την σταδιοδρομία σου στην μουσική όχι ως ερασιτέχνης, αλλά ως επαγγελματίας.
Νομίζω πως ήρθε η στιγμή να διευκρινίσω την θεματική του άρθρου, η οποία πραγματεύεται την εμπειρία ενός επαγγελματία μουσικού στην χώρα μας, απο την σκοπιά μιας 19χρονης φοιτήτριας που προσπαθεί με νύχια και με δόντια, να βρει την άκρη του νήματος σε αυτόν τον λαβύρινθο που ονομάζεται μουσικός κλάδος. Ίσως η συγγραφή αυτού του άρθρου να γίνεται περισσότερο για την ίδια, παρά για τους αναγνώστες, και θα ήθελα να ζητήσω συγγνώμη εκ των προτέρων για αυτό. Αλλά πίσω στο θέμα μας.
Ας κατηγοριοποιήσουμε λίγο τις πτυχές της επαγγελματικής ζωής ενός μουσικού και ας τις αναλύσουμε με την σειρά. Εχουμε λοιπόν τις σπουδές στο πανεπιστήμιο, τις ωδειακές σπουδές και την εργασία.
Οσον αφορά το πανεπιστήμιο τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά και κατανοητά ακόμη και για έναν άνθρωπο που δεν γνωρίζει τίποτα για την μουσική, καθώς τα ελληνικά μουσικά πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν σχεδόν τα ίδια προβλήματα που διαθέτουν όλα τα πανεπιστήμια της χώρας εν γένη – «τι πιο σύνηθες» θα μπορούσε να πει κανείς-. Ελλείψεις διδάκτορων, ελλείψεις εξοπλισμών, παραμελλημένες αίθουσες είναι μερικά απο τα πράγματα που παρεμποδίζουν την ομαλή διεξαγωγή των μαθημάτων. Αλλα να μην είμαστε άδικοι. Είναι αδιαμφισβήτητο πως τα συγκεκριμένα πανεπιστήμια προσφέρουν πολυπληθείς γνώσεις για τον μαγευτικό κόσμο της μουσικής και ανεπανάλληπτες εμπειρίες και ευκαιρίες για έναν νεοεισαχθέντα μουσικό.
Οι ωδειακές σπουδές είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση και ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, με τα νομοσχέδια της «σπουδαίας και τρανής» κυβέρνησης της Νεας Δημοκρατίας, που κατέστησε τα πτυχία του ωδείου ανεπαρκή για το δημόσιο -οδηγώντας αμέτρητους μουσικούς εκπαιδευτικούς σε πανεπιστήμια, ενώ έχουν μοχθήσει με χρόνιες σπουδές στον κλάδο-, η φοίτηση σε ωδεία έχει μετάβληθεί στο έπακρο. Αξίζει βέβαια να τονιστεί πως σε πολλά ωδεία, αν όχι στα περισσότερα, οι πελατιακές σχέσεις και εξυπηρετήσεις έχουν βάλει το χεράκι τους ώστε ακατάλληλοι άνθρωποι να αποκτήσουν με ελάχιστο κόπο πτυχία, ενώ ταυτόχρονα ο τρόπος εξέτασης και ο κύκλος μαθημάτων δυσκολεύουν σε πολλά σημεία τους σπουδάζοντες, χωρίς απαραίτητα να τους προσφέρουν τις απαραίτητες γνώσεις για να αποκαλούν τους εαυτούς τους καταρτισμένους και σφαιρικά μορφωμένους μουσικούς. Ευτυχώς υπάρχουν ακόμα ωδεία – και ιδιαίτερα εκπαιδευτικοί- που προσπαθούν να κρατούν ψηλά το επίπεδο των ωδείων και όλοι οι μουσικοί οφείλουμε να αναγνωρίζουμε τον κόπο και την αξία αυτών των ανθρώπων.
Ας πούμε με μεγάλη αβεβαιότητα πως το μουσικό εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα δεν αποτελεί την μεγαλύτερη πηγή κακού για τον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι μουσικοί στην χώρα αυτή. Και ας πούμε με μεγάλη βεβαιότητα ότι στον χώρο εργασίας οι μουσικοί θεωρούνται σε έναν τεράστιο βαθμό οι «χαμάληδες» της υπόθεσης. Μιλώντας από προσωπική εμπειρία και αφορμώμενη άπο βιώματα δικά μου και του κύκλου μου, το συγκεκριμένο επάγγλεμα είναι βαθιά παρεξηγημένο και υποτιμημένο. Είναι αδιανόητο και εξοργιστικο, οι άνθρωποι που σπαταλάνε μιά ζωή πάνω άπο ένα όργανο, σε αίθουσες συναυλιών και μελέτης, που διαβάζουν και ασχολούνται νυχθημερόν με κάθε πτυχή της μουσικής να λαμβάνουν εξευτελιστικούς μισθούς και να τους μεταχειρίζονται σαν απλούς «διασκεδαστές» και όχι φορείς πολιτισμού, γνώσεων και γνήσιων συναισθημάτων ευφορίας, ηρεμίας και συγκίνησης.
Όλα αυτά τα έχουμε ξανακούσει θα μου πείτε. Και θα απαντήσω πως έχετε δίκιο. Παρ’όλα αυτά το πρόβλημα είναι πιο βαθύ και περίπλοκο από όσο μπορούμε να διανοηθούμε. Αντιμετωπίζουμε
καταστάσεις όπου επαγγελματίες μουσικοί, με τεράστια προσόντα, αναγκάζονται να δουλεύουν 12 και 15 ώρες την μέρα για να βγάλουν τον βασικό μισθό, οπού στα σχολεία, το μάθημα της μουσικής καταργείται σε όλο και μικρότερες τάξεις -και όπου δεν καταργείται, θεωρείτο «η ώρα του παιδιού» και απο τους μαθητές, αλλά και απο τους υπόλοιπους καθηγητές και τους κηδεμόνες. Μιλάμε για συνθήκες εργασίας τραγικές και μισθούς ελάχιστους, για ακατάπαυστη εργασία λόγω προετοιμασίας που απαιτείται για την δουλειά. Μιλάμε για ενα σύστημα που αποθαρρύνει έναν νέο να εισαχθεί στον επαγγλεματικό κλάδο της μουσικής και έναν ήδη επαγγελματία να σιχαθεί την εργασία του και κατ´επέκταση την πηγή χαρας και έμπνευσης του, καθώς ως μουσικοί έχουμε την ευκαιρία να κάνουμε το «χόμπι» (σε πολλά εισαγωγικά) μας επάγγελμα. Ως 18χρονη μουσικός είχα την ευκαιρία να συναναστραφώ με πολλούς σπουδαίους μουσικούς και δεν θα ξεχάσω ποτέ το βλέμα «λύπης» και «αμηχανίας» όταν τους ανέφερα ότι σπουδάζω μουσική και θέλω να την ακολουθήσω σοβαρά. Μπορεί μετά να το κρύβανε με έναν καλό λόγο και ένα γέλιο στην προσπάθεια τους να μην με απογοητεύσουν, αλλα η αλήθεια ήταν μπροστά στα μάτια όλων μας: τα πράγματα συνάδελφοι και μη είναι πολύ, μα πολύ δύσκολα.
Αποδεσμεύοντας σας άπο την ανάγνωση, αν κατάφερα να σας κρατήσω το ενδιαφέρον και την αισιοδοξία σας μέχρι εδώ, θέλω να αναφέρω πως σκοπός του άρθρου δεν είναι να αποθαρρύνω έναν νέο που θέλει να εργαστεί στον χώρο της μουσικής. Αντιθέτως είναι αδίρρητη ανάγκη ο κλάδος αυτός να αποκτήσει νέα μυαλά που θα γίνουν μια γροθιά και θα συνειδητοποιήσουν την δυναμή τους, καταφέρνοντας τον στόχο πολλών γενεών: να αναγνωρίζεται η μουσική ως ένα επάγγλεμα μείζονος σημασίας και αξίας. Απλώς, συνομιλώντας με πολλούς συμφοιτητές και φίλους, μου φάνηκε παράξενο πως κανένας δεν έχει στο μυαλό του την πραγματική είκονα του να είσαι ένας μουσικός στην Ελλάδα. Και ποιός άλλος θα ήταν ο ρόλος ενός δημοσιογράφου (¿) αν όχι να ρίξει φως στις κρυμμένες πτυχές της ζωής του ανθρώπου;
